\n

Czym jest demencja?

Demencja – czyli otępienie, jest wywołana chorobą mózgu, zwykle przewlekłą lub postępującym przebiegu. Charakteryzuje się licznymi zaburzeniami wyższych czynności korowych, takich jak: pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, język, zdolność uczenia się, ocena.

Co powoduje demencję?

W większości przypadków nie znamy przyczyn wystąpienia u ludzi demencji. Do najczęstszych form demencji należą:

Choroba Alzheimera jest najczęstszą formą demencji, która występuje w mniej więcej dwóch trzecich ogólnej ilości jej przypadków. Powoduje ona stopniowe pogarszanie się zdolności percepcyjnych. Często, jej pierwszym objawem jest osłabienie pamięci. Chorobę Alzheimera charakteryzują dwie zmiany w obrębie mózgu: złogi amyloidowe oraz kłębki neurofibrylarne. Złogi są niewystępującymi w zdrowym mózgu bryłkami białka o nazwie beta amyloid. Kłębki są wiązkami poplątanych włókienek zbudowanych z białka w postaci określanej mianem tau. Złogi i kłębki uniemożliwiają komunikację między komórkami nerwowymi i przyczyniają się do ich obumierania.

Demencja naczyniowa oznacza pogorszenie się percepcji. Wywołują ją uszkodzenia naczyń krwionośnych w obrębie mózgu. Może ją zapoczątkować pojedynczy udar, albo kilka udarów, do których doszło w ciągu pewnego okresu czasu. Demencję naczyniową diagnozuje się wówczas, kiedy mam dowód schorzenia naczyniowego w obrębie mózgu oraz kiedy występuje pogorszenie się percepcji utrudniające osobie wykonywanie jej codziennych zadań. Objawy demencji mogą wystąpić nagle po udarze, albo mogą stopniowo się nasilać w miarę pogarszania się stanu naczyń krwionośnych. Symptom demencji naczyniowej zależą od lokalizacji i rozmiaru uszkodzenia mózgu. Może ona wpływać jedynie na jedną, bądź na więcej określonych funkcji percepcyjnych. Demencja naczyniowa może przypominać chorobę Alzheimera. Kombinacja choroby Alzheimera i demencji naczyniowej jest dość częsta.

Otępienie z ciałkami Lewy’ego cechuje obecność ciałek Lewy’ego w mózgu. Ciałka te są niewystępującymi w zdrowym mózgu bryłkami formy białka określanej mianem alphasynuklein narastającymi wewnątrz komórek nerwowych. Zmiany te występują w określonych rejonach mózgu. Wywołują one zmiany w sposobie poruszania się, myśleniu oraz zachowaniu.

Osoby, u których wystąpiło otępienie z ciałkami Lewy’ego mogą doświadczać znacznych wahań w zakresie poziomu ich uwagi i myślenia. W krótkim okresie mogą one przechodzić ze stanu nieomal normalnego do bardzo znacznych zakłóceń w obrębie tej samej funkcji. Często występującym tutaj objawem są także halucynacje wzrokowe.

Oprócz otępienia z ciałkami Lewy’ego znane są trzy inne zbliżone do niego choroby:

– Demencja z ciałkami Lewy’ego

– Choroba Parkinsona

– Demencja towarzysząca chorobie Parkinsona

Kiedy objawy w zakresie poruszania się osoby pojawiają się jako pierwsze, często diagnozuje się chorobę Parkinsona. W miarę rozwoju choroby Parkinsona, u większości chorych występują objawy demencji. Kiedy objawy w zakresie percepcji pojawiają się jako pierwsze, stawia się diagnozę demencji z ciałkami Lewy’ego. Otępienie z ciałkami Lewy’ego czasami występuje jednocześnie z chorobą Alzheimera i/lub demencją naczyniową

Otępienie czołowo-skroniowe jest wywołane postępującym zmianami zwyrodnieniowymi w obrębie płatów czołowych i przednich części płatów skroniowych mózgu. Objawy często pojawiają się u osób w wieku pięćdziesięciu kilku do sześćdziesięciu kilku lat, ale mogą też wystąpić wcześniej. Otępienie czołowo-skroniowe występuje w dwóch głównych postaciach: czołowej (ze zmianami w obrębie zachowania i osobowości) oraz skroniowej (upośledzenie zdolności wysławiania się). Często obie te postaci występują jednocześnie.

Ponieważ płaty czołowe mózgu odpowiadają za ocenę sytuacji oraz społeczne zachowania, osoby z demencją czołowoskroniową mogą mieć trudności z utrzymaniem zachowania akceptowanego przez społeczeństwo. Mogą być nieuprzejme, zaniedbują normalne obowiązki, nie potrafią powstrzymać się od pewnych czynności i powtarzają je, są agresywne, często nie mają hamulców i działają pod wpływem impulsu. Znane są dwie główne postaci skroniowego (językowego) wariantu demencji czołowo-skroniowej. Demencja semantyczna oznacza stopniową utratę świadomości znaczenia słów, problemy z ich wyszukiwaniem, zapamiętywaniem imion osób oraz trudności z rozumieniem wypowiedzi. Postępujący zanik zdolności do mówienia, także niepłynnego i zdolności rozumienia mowy (afazja) występuje rzadziej.

Jakie są wczesne objawy demencji?

Wczesne objawy demencji mogą być mało uchwytne, niewyraźne i nie od razu oczywiste. Niektóre częste objawy to:

Jakie są etapy otępienia?

ZABURZENIAOTĘPIENIE ŁAGODNEOTĘPIENIE UMIARKOWANEOTĘPIENIE ZNACZNE
PAMIĘĆ trudność zapamiętania nowych informacji utrudnia codzienną aktywność zaburzenia pamięci krótko- i długotrwałej istotnie ogranicza samodzielność nie pamięta imion bliskich osób całkowicie niesamodzielny
ZACHOWANIE niewielkie zmiany osobowości, możliwa depresja, apatia, drażliwość nasilone objawy apatii lub drażliwości, możliwa depresja dominuje apatia, obojętność, czasem agresja
WZROKOWO-PRZESTRZENNEpoczątkowe trudności w rysowaniu i samodzielnym poruszaniu się wyraźne błędy w rysowaniu, poruszanie się poza domem tylko pod opieką nie potrafi rysować, wrócić do domu, ubierać się samodzielnie
JĘZYK rozumienie mowy prawidłowe, trudności w doborze słów trudności w rozumieniu mowy i doborze słów brak rozumienia mowy, ubogie słownictwo
WYKONAWCZEniewielkie trudności w liczeniu, zakupach, stałych opłatach znaczne zaburzenia w zarządzaniu pieniędzmi nie wykonuje podstawowych czynności higienicznych

Leczenie demencji

W chwili obecnej większości postaci demencji nie można leczyć Jak przekonano się jednak, pewne leki łagodzą niektóre jej objawy. Bardzo ważne jest, by osoby z demencją otrzymywały pomoc ze strony ich rodzin, przyjaciół, opiekunów, psychologa, psychoterapeuty, lekarzy. Może to pomóc w radzeniu sobie z tym schorzeniem.

Gdzie szukać pomocy?

Miejsca, gdzie można otrzymać pomoc:

Artykuł został przygotowany przez Sylwię Raciborską – dyplomowanego psychologa, który w każdą środę, w godzinach: 18.00-19.00 prowadzi prywatne, bezpłatne porady psychologiczne na naszej stronie www.stopbarierom.pl.

Bibliografia:

Broszura Alzheimer, Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej „Sanatorium” im. Jana Pawła II w Górnie ul. Rzeszowska 5, 36-051 Górno.

Helpsheet-AboutDementia01-WhatIsDementia_polish

https://www.alzheimerija.pl/faq.html

Nowe doniesienia naukowe pozwalają przypuszczać, że istnieje związek pomiędzy jakością snu a chorobą Alzheimera. Jak postulują naukowcy, sen powinien znajdować się wśród głównych czynników wpływających na ryzyko wystąpienia choroby obok diety i aktywności fizycznej. Choroba Alzheimera i związana z nią niepełnosprawność mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów i ich opiekunów, a nowe odkrycie może w przyszłyści przyczynić się do zmniejszenia zachorowalności na tę chorobę.

Choroba Alzheimera związana jest z pogorszeniem funkcji poznawczych oraz intelektualnych w wyniku postępującego procesu utraty funkcji tkanki nerwowej. Jednym z długotrwałych skutków choroby jest niepełnosprawność intelektualna. Schorzenie to dotyka coraz większej liczby osób w populacji, dlatego prowadzonych jest wiele badań nad czynnikami ryzyka oraz prewencji tej choroby. W jednym z badań prowadzonych na Uniwersytecie w Bostonie w Stanach Zjednoczonych wykazano, że fale mózgowe generowane podczas głębokiego snu zdają się stymulować proces ,,oczyszczania” w mózgu. Artykuł z badania opublikowany w czasopiśmie Science podaje, że wolne fale mózgowe stymulują przepływ płynu mózgowego przez mózg i wspomagają oczyszczanie go z toksyn. Zakłócenia w czasie snu mogą potencjalnie przyczyniać się do pogorszenia stanu tkanki mózgowej. Odkrycie to, sugeruje również, że poprzez odpowiednią ilość oraz jakość snu można zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby.

W badaniu obserwowano parametry funkcjonowania mózgu u 11 osób. Zaobserwowano między innymi, że w czasie głębokiego snu pojawiają się bardzo wolne fale mózgowe wywoływane prawdopodobnie przez krótkie fale aktywności elektrycznej w neuronach. Odkrycie sugeruje, że krótkie fale elektryczne wyzwalane w czasie głębokiego snu stymulują powolne fale płynu mózgowo- rdzeniowego oczyszczającego mózg z toksyn. Pogorszenie funkcjonowania poznawczego czy też niepełnosprawność intelektualna w późniejszym okresie może być efektem zaburzeń fazy głębokiego snu i procesów usuwania toksyn. Od dawna naukowcom znany był fakt, że osoby z Chorobą Alzheimra miały elektrofizjologicznych fal powolnych a co za tym idzie mniej sprawny proces oczyszczania mózgu. Główną toksyną odpowiedzialną za otępienie w chorobie Alzheimera jest beta amyloid. We wcześniejszych badaniach wykazano, że pogorszone odtruwanie mózgu związane jest ze zwiększonym odkładaniem się beta-amyloidu w mózgu. Z kolei beta-amyloid może wpływać na pogorszenia jakości snu.

Doniesienia z Uniwersytetu w Bostonie pozwoliły naukowcom wysnuć wniosek, że głęboki sen przyczynia się do usprawniania mechanizmów samooczyszczania mózgu, usprawnia jego pracę i może zapobiegać chorobom neurodegeneracyjnym.

Źródło: https://www.npr.org/sections/health-shots/2019/10/31/775068218/how-deep-sleep-may-help-the-brain-clear-alzheimers-toxins?t=1572557783308&t=1572686616156&t=1574113222964

Otyłość stała się jedną z najczęstszych chorób w dzisiejszych czasach. Z wiekiem coraz więcej czasu ludzie spędzają w pozycji siedzącej, przez co zachodzą zmiany w gospodarce hormonalnej a metabolizm zwalnia. Istnieje wiele czynników, które mogą przyczyniać się do występowania otyłości wśród dorosłych. Od dawna wiadomo, że otyłość wpływa na układ sercowo-naczyniowy czy układ ruchu. Najnowsze doniesienia pozwalają przypuszczać, że otyłość wpływa negatywnie na również na inne ważne elementy ludzkiego organizmu i prowadzić do niepełnosprawności.

W badaniu Rundek i współpracowników oceniano wpływ otyłości na zjawisko określane tzw. przerzedzeniem korowym. Zjawisko to określa stopniowy zanik kory mózgowej, w której zachodzą procesy odpowiedzialne za przetwarzanie informacji. Im cieńsza jest kora tym większe jest ryzyko choroby Alzheimera i innych chorób neurologicznych. 

W badaniu wzięło udział 572 osób, które podzielono na grupy w zależności od BMI (z ang. Body Mass Index). Jak ukazały wyniki badania, im wyższe było BMI tym cieńszą korę obserwowane w badaniu rezonansem magnetycznym. Zależność była szczególnie silna u osób, które w momencie włączenia do badania miały mniej niż 65 lat. 

Wyniki badania pozwalają przypuszczać, że przez utrzymanie prawidłowej masy ciała można spowolnić proces starzenia się mózgu i zmniejszyć ryzyko chorób neurologicznych. Istnieje potrzeba dalszych badań pokazujących jak otyłość wpływa na choroby neurologiczne. 

Widok do czytania. Naciśnij klawisze Alt+Shift+A, aby uzyskać pomoc dotyczącą ułatwień dostępu.

Źródło: www.fatherly.com

Z uwagi na postępujący proces starzenia się społeczeństwa stwierdza się coraz częstsze występowanie chorób neurodegeneracyjnych takich jak choroba Alzheimera czy też choroba Parkinsona. Przebieg chorób neurodegeneracyjnych charakteryzuje postępujący proces degeneracji komórek nerwowych, co może skutkować obniżeniem sprawności ruchowej lub umysłowej prowadzącym do niepełnosprawności. Ze względu na patogenezę chorób neurodegeneracyjnych przypuszcza się, że sposób żywienia oraz skład jakościowy diety może mieć znaczący wpływ na przebieg schorzenia. Wśród czynników żywieniowych istotnych z punktu widzenia chorób neurodegeneracyjnych wyróżnia się:

STAN ZAPALNY

W literaturze naukowej zwraca się uwagę na fakt, że niektóre składniki pożywienia mogą spowalniać postęp choroby poprzez zwalczanie stanu zapalnego, który towarzyszy procesowi degeneracji neuronów. Rolą składników odżywczych może być ochrona delikatnej struktury tkanki nerwowej przed szkodliwym działaniem stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego. Do czynników o działaniu przeciwzapalnym zalicza się głównie nienasycone kwasy tłuszczowe. W diecie człowieka pochodzą one głownie z nierafinowanych olejów roślinnych oraz ryb i nasion. Wysokie spożycie nasyconych tłuszczów z produktów zwierzęcych wskazywane jest w literaturze jako zwiększające ryzyko chorób otępiennych. Obecność w jadłospisie nienasyconych kwasów tłuszczowych pochodzących z olejów roślinnych, ryb oraz nasion może również wpływać korzystnie na profil lipidowy i zapobiegać zmianom miażdżycowym prowadzącym do uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego.

WITAMINY Z GRUPY B

Dieta może mieć również znaczenie w kontekście wpływu na plastyczność neuronów. Pomimo, że tkanka nerwowa wykazuje słabą zdolność do regeneracji zjawisko plastyczności mózgu pozwala w pewien sposób zachować funkcje układu nerwowego oraz adaptować do zmieniającego się środowiska. Bardzo ważne dla procesu reorganizacji jest odpowiednia podaż witamin z grupy B, szczególnie witaminy B12, kwasu foliowego oraz tiaminy. Wykazano również, że zmniejszone stężenie witaminy B12 oraz kwasu foliowego i towarzyszące temu zjawisku podwyższone stężenie homocysteiny może wpływać na progresję otępienia naczyniopochodnego jak również otępienia w chorobie Alzheimera.

MASA CIAŁA

W chorobach neurozwyrodnieniowych istotne znaczenie ma również fakt, że choroby dietozależne takie jak cukrzyca typu II czy otyłość, które mogą przyczyniać się do nasilenia stanu zapalnego i neurodegeneracji. Tkanka tłuszczowa ma wpływ na gospodarkę hormonalną, a jej nadmierna ilość nasila stan zapalny. W wyniku procesu starzenia, u osób starszych zachodzi zjawisko stopniowej utraty beztłuszczowej tkanki, która zastępowana jest tkanką tłuszczową często bez znaczących zmian w masie ciała. Otyłość u osób starszych jest więc dodatkowo obarczona większym ryzykiem nasilenia procesu zapalnego i stopniowego pogarszania się funkcji układu nerwowego i odpornościowego. Insulinooporność towarzysząca cukrzycy typu 2 może dodatkowo zaburzać funkcje kognitywne.

Masa ciała może mieć również znaczenie w przypadku występowania niedożywienia. Choroba Parkinsona ze względu na towarzyszące jej objawy może być przyczyną nasilenia ryzyka niedożywienia u osób starszych. Niedożywienie może bezpośrednio przekładać się na pogorszenie funkcjonowania poznawczego i progresję choroby.

MIKROFLORA JELITOWA

Obecnie przypuszcza się, że wpływ na funkcje układu nerwowego mogą mieć również bakterie zasiedlające naturalnie jelito grube. Rodzaj bakterii zależy między innymi od składu i jakości diety. Duża ilość przetworzonych produktów, nasyconych kwasów tłuszczowych oraz brak błonnika pokarmowego mogą niekorzystnie wpływać na dobre bakterie zasiedlające końcowy odcinek jelita.  Zaburzenia w składzie mikroflory jelitowej mogą przyczyniać się do nasilenia stanu zapalnego, ale również powodować problemy z wypróżnianiem i dyskomfort.

Najnowsze badania dotyczące chorób neurodegeneracyjnych dotyczą również badania wpływu ogólnego stanu przewodu pokarmowego na jakość funkcji poznawczych. Część naukowców przypuszcza, że choroba Parkinsona może być spowodowana zaburzeniami w przewodzie pokarmowym co potwierdzono dotychczas jedynie na modelu zwierzęcym.

Korzystne wydaje się być spożywanie produktów poddanych fermentacji mlekowej ze względu na stymulację rozwoju korzystnych gatunków bakterii w końcowym odcinku jelita. Pozytywne działanie fermentowanych produktów takich jak: kefir, jogurt naturalny czy też ogórki kiszone lub kapusta może wpływać pozytywnie poprzez łagodzenie stanu zapalnego, poprawę nastroju, a także wspomaganie funkcji jelit. Zarówno choroba Parkinsona jak i choroba Alzheimera predysponują do występowania zaburzeń w składzie mikroflory jelitowej ze względu na zmiany w jakości i ilości przyjmowanych pokarmów. Wprowadzenie do diety naturalnych produktów poddanych fermentacji może być korzystne dla tej grupy chorych.

Obecnie, najkorzystniejszym modelem żywienia w profilaktyce i leczeniu chorób neurodegeneracyjnych wydaje się być dieta śródziemnomorska. Ten rodzaj diety bazuje na produktach roślinnych, dużej ilości warzyw i produktów zbożowych. Dieta śródziemnomorska uwzględnia również odpowiednią podaż tłuszczów roślinnych oraz błonnika pokarmowego. W diecie tej można znaleźć również spore ilości ryb oraz produktów mlecznych. Uwzględnione  w diecie śródziemnomorskiej czerwone wino zwykle spożywane jest w postaci rozcieńczonej jednak nie zaleca się spożywania alkoholu w chorobach neurodegeneracyjnych ze względu na stosowane leczenie oraz możliwość uzależnienia.

Znaczenie diety w chorobach neurodegeneracyjnych jest często niedoceniane, pomimo że może w znacznym stopniu wpłynąć na jakość życia pacjentów oraz w pewnym stopniu na przebieg choroby.

Autorką artykułu jest Elwira Gliwska – absolwentka dietetyki na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Jej zainteresowania to żywienie kliniczne oraz neurologia. Obecnie udziela wsparcia w zakresie porad dietetycznych różnym grupom pacjentów oraz prowadzi projekty naukwo-badawcze z zakresu dietetyki. W Fundacji Neuron Plus prowadzi cotygodniowe, prywatne porady livechat dla osób z niepełnosprawnośćią.

Bibliografia

Szczygieł B., i wsp. Rola wybranych składników odżywczych we wspomaganiu leczenia farmakologicznego choroby Alzheimera. Medycyna Wieku Podeszłego 2014, tom 4, nr 1, 7–15

Dochniak M., Ekiert K., Żywienie w prewencji i leczeniu choroby Alzheimera i choroby Parkinsona. Piel. Zdr. Publ. 2015, 5, 2, 199–208

Kossut M Plastyczność mózgu. Neuropedia – Encyklopedia Neuronauki 2014, 1(1):2; wersja 1

Eriksson PS, Perfilieva E, Bjork-Eriksson T, Alborn AM, Nordborg C, Peterson DA, and Gage FH (1998) Neurogenesis in the adult human hippocampus. Nature Medicine; 4(11): 1313-1317.